Güvenli, kaçınan, kaygılı: bağlanma stilleri aslında nereden çıktı?
12 Haziran 2026 · 5 dk okuma
Sosyal medyada herkesin bir bağlanma stili var: “ben kaygılıyım, o kaçınan”, “güvenliyle çıkmak lazım”. Etiketler ortalıkta uçuşuyor ama altındaki çalışma, bir yaş bebeklerle yapılmış 1970’lerden kalma bir gözlem deneyi. Bir kere oraya dönelim.
Yabancı Durum: bir odada sekiz sahne
Mary Ainsworth ve ekibi 1970’lerin başında bir prosedür geliştirdi: Strange Situation — yabancı durum. Bir buçuk yaşına yakın bebek, annesiyle birlikte oyuncaklarla dolu bir odaya alındı. Sonra sırayla şunlar oldu: yabancı bir yetişkin odaya girdi, anne kısa süreliğine çıktı, geri döndü, sonra hem anne hem yabancı çıkıp bebek tek kaldı, en sonunda anne tekrar geldi. Toplam sekiz kısa bölüm.
Ainsworth’ün ilgilendiği asıl an ayrılığın kendisi değildi; annenin geri dönüşüydü. Bebek koşup sarıldı mı? Yüzünü çevirip oyuncağa gömüldü mü? Hem yapışıp hem itti mi?
Üç grup, sonra bir dördüncü
Bu davranışlar 1978’de yayımlanan Patterns of Attachment kitabında üç ana gruba ayrıldı:
- Güvenli: anne döndüğünde rahatlayan, biraz sarılıp tekrar oyuna dönen bebek.
- Kaygılı-dirençli (ambivalan): ayrılıkta çok üzülen, dönüşte hem sarılmak isteyen hem öfkeyle iten bebek.
- Kaçınan: anne dönünce sanki hiçbir şey olmamış gibi davranan, yakın temas aramayan bebek.
Sonradan Mary Main, hiçbir gruba sığmayan, çelişik ve donmuş davranışlar gösteren bir alt grup tanımladı: dağınık (disorganize) bağlanma.
ABD örneklemlerinde tipik dağılım şöyle: yaklaşık yüzde 65-70 güvenli, yüzde 20-25 kaçınan, yüzde 10’dan az kaygılı-dirençli. Bu oranlar kültüre ve örnekleme göre değişiyor — Alman örneklemlerinde daha çok kaçınan, Japon örneklemlerinde daha çok kaygılı çıkmış araştırmaların bir bölümünde.
“Stil” demek ne kadar doğru?
Burada dikkat: orijinal çalışma bir yaş bebekle yapıldı, dakikalar sürdü, bir gözlemcinin sınıflandırmasına dayanıyordu. Yetişkin “bağlanma stili” anketleri bunun çok sonra üretilmiş türevleri — kendine bakıp doldurduğun bir test, on sekiz aylık halinin objektif resmi değil.
Kurgusal bir örnek: diyelim ki Selin, romantik ilişkilerde mesafeli davrandığını fark ediyor ve “demek ki kaçınan bağlanıyorum” diyor. Bu cümle ona kendisini düşünmek için bir başlık verebilir, faydalıdır. Ama “ben kaçınanım, değişemem” cümlesi farklı bir şey — kategorileri, ölçtükleri şeyden büyük bir taşa dönüştürmek. Etiket bir mercek olabilir; ama mercek ile heykel arasında bir fark var.
Kaynak notu: Yüzdelikler Ainsworth, Blehar, Waters & Wall’un 1978 Patterns of Attachment kitabına dayanır; bu yazıda alıntılanan rakamlar PMC üzerinde açık erişimle yayımlanan bir derleme makalesinden alınmıştır (bağlantı yukarıda). Oranlar ağırlıkla ABD orta sınıf örneklemlerine aittir; kültürlerarası karşılaştırmalarda farklılık gösterir.